الرجل جخدمة : تند دويد آن مرد . جخر ( jaxr ) م . ع . جخر راس البئر جخرا ( از باب فتح ) . فراخ كرد سر چاه را جخر ( jaxr ) ا خ . پ . نام دهى در سمرقند . جخر ( jaxar ) م . ع . جخر جوف البئر جخرا ( از باب سمع ) : فراخ شد شكم چاه . و جخرت الغنم : آماسيده شد شكم گوسپندان از خوردن آب در شكم خالى . و فرو رفت چشمهاى آنها از نخوردن . و نيز جخر : بوى گرفتن گوشت و دهن و خالى شدن شكم . و تنگ گرديدن و چركين گشتن چشم . جخر ( jaxar ) ا . ع . بوى بد و مكره قبل زن . جخر ( jaxer ) ا . ع . بسيار خوار . و بد دل . و لاغر ران . و تباه عقل و عاجز و زشت . و زود گرسنه شونده . جخراء ( jaxr ' ) ص . ع . زن گنده فرج و آنكه فرجش فراخ و گنده باشد و چشم تنگ چركين . جخراء ( jaxr ' ) ا خ . ع . نام شهرى . جخرة ( jexarat ) ا . ع . زن بسيار خوار و بد دل و لاغر ران و تباه عقل و عاجز و زشت و زود گرسنه شونده . جخرة ( jaxerat ) ص . ع . غنم جخرة : گوسپندان آماسيده شكم از خوردن آب در شكم خالى و فرو رفته چشم از نخوردن علوفه . جخسيدن ( jaxsidan ) ف ل . پ . جخشيدن . جخش ( jaxc ) ا . پ . جخج . مر . جخج . جخشيدن ( jaxcidan ) ف ل . پ . چين دار شدن و درهم كشيده شدن و منقبض گشتن و پيچيده شدن و تابيده شدن و پيچ در پيچ شدن . و سخت رنج بردن و كوشش كردن در هر كارى . و چيزى را از علامت و نشان وى شناختن . و ناگهان ترسيدن و از جاى جستن كرهء اسب . جخف ( jaxf ) ا . ع . آواز خرخر خوابيده و يا آواز بلندتر از آن و سبكى . جخف ( jaxf ) م . ع . جخف جخفا و جخيفا ( از باب نصر و ضرب و سمع ) : فخر كرد زياده از حد خويش . و بخواب رفت . و تهديد كرد . و قول عمر رضى اللّه عنه جخفا جخفا اى فخرا فخرا و شرفا شرفا . جخف ( joxof ) ع . ج . جخيف . جخفة ( jaxfat ) ا . ع . زن كوتاه بالا و لاغر . جخما ( jaxm ) ا . پ . مأخوذ از تركى - آتش زنه و چخماق . جخنة ( joxnat ) ا . ع . روستائى و سگ . جخنة ( joxonnat ) ا . ع . زن بد جماع . جخو ( jaxv ) ا . ع . فراخى پوست و استرخاى آن . و لاغرى ران . جخو ( jaxv ) م . ع . جخوت الكوز جخوا ( از باب نصر ) : سر نگون كردم آن كوزه را . جخواء ( jaxv ' ) ص . ع . زن لاغر ران . جخوذة ( jaxvazat ) م . ع . جخوذ جخوذة : دويد . جخيدن ( jaxidan ) ف م . پ . كوشش كردن و چخيدن . جخيف ( jaxif ) ا . ع . آواز خرخر خوابيده يا بلندتر از آن . و سبكى . و جان و روح . و لشكر بزرگ . و كوتاه بالا . ج : جخف . و متكبر . و آواز شكم مردم . جخيف ( jaxif ) م . ع . جخف جخفا و جخيفا مر . جخف . جد ( jadd ) ا . ع . نيا و پدر پدر و پدر مادر . ج : اجداد و جدود و جدودة . و بخت و بهره و نصيب . ج : جدود . و عظمت و بزرگى . و غنا و توانگرى و بىنيازى . قوله تعالى جدربنا يعنى بزرگوار است پروردگار ما و بىنياز است . و فى الدعاء و لا ينفع ذا الجد منك الجد اى لا ينفع ذا الغنى عندك غناه و انما ينفعه العمل يطاعتك . و مكانت و منزلت نزد مردم . و رزق و روزى . و كنارهء رود . و روى زمين . و مرد بخت‌مند . جد ( jadd ) م . ع . جد الثوب جدا ( از باب نصر ) : بريد جامه را . و نيز جد : چكيدن خانه از باران و بريدن خرما از خرما بن . وجدت اخلاف الناقة ( مجهولا ) : ريش گرديد پستان ناقه از پستان بند . و جد فينا جدا ( از باب ضرب ) : بزرك شد در چشم ما . قول انس : كان الرجل منا اذا قرا البقرة و آل عمران جدفينا اى عظم فى اعيننا . و نيز جد : بخت‌مند شدن يق جددت يا فلان جدا ( مجهولا ) . جد ( jedd ) ا . ع . كنارهء نهر . و امر نيك راست و درست . و هو محسن جدا يراد به المبالغة و كذا فى هذا خطر جد عظيم اى عظيم جدا . و عالم جد عالم يعنى در علم بنهايت رسيده . و قونهم اجدك لا تفعل كذا يعنى تو را سوگند بحقيقت تست مكن اين چنين و اين آنگاه راست آيد كه جيم را مكسور خوانند و اگر فتحه دهند سوگند به بخت باشد و اگر واو آرند و گويند وجدك جيم مفتوح باشد نه مكسور و اين كلمه پيوسته باضافت آيد و بس و نصب آن بر حذف ياء باشد و نزد بعضى بر مصدرية . و نيز جد : كوشش در كار و درستى در آن ضد هزل و شتابى و عجلت يقال هو على جد امر اى عجلة امر و اجتهاد . و قولهم صرحت بجد و صرحت بجد جدا . مر . جداء . جد ( jedd ) م . ع . جد البيت جدا ( از